Spataderen komen vaak voor in de benen. Je herkent ze aan blauwe, paarse of kronkelende aderen die zichtbaar onder de huid liggen. Soms geven ze weinig klachten. Soms zorgen ze voor zware benen, jeuk, kramp of een moe gevoel aan het einde van de dag. Na je 65e kunnen spataderen meer gaan opvallen. Je huid verandert, je beweegt misschien minder dan vroeger en de aderen in je benen krijgen al jaren veel druk te verwerken. Dat betekent niet dat spataderen altijd gevaarlijk zijn. Wel is het goed om te weten wanneer je ze serieus moet nemen.
In dit artikel lees je hoe spataderen ontstaan, welke klachten erbij passen, wat je zelf kunt doen en welke behandelopties er zijn.
Wat zijn spataderen?
Spataderen zijn aderen die wijder en kronkeliger zijn geworden. Ze zitten meestal in de benen. In gezonde aderen stroomt bloed vanuit je benen terug naar je hart. Klepjes in de aderen zorgen ervoor dat het bloed niet terugzakt. Als die klepjes minder goed sluiten, blijft er meer bloed in de ader staan. De druk in de ader neemt toe. Daardoor kan de ader uitrekken en zichtbaar worden onder de huid. Soms zie je alleen kleine blauwe of paarse lijntjes. Soms ontstaan er grotere, dikke aderen die als kabels onder de huid lopen.
Waarom ontstaan spataderen vaker na je 65e?
Spataderen ontstaan niet door één oorzaak. Meestal spelen meerdere factoren mee. De klepjes in je aderen kunnen met de jaren minder goed werken. Ook kan de wand van de ader slapper worden. Daardoor zakt bloed makkelijker terug in het been.
Je hebt meer kans op spataderen als je:
- vaak lang staat
- weinig beweegt
- overgewicht hebt
- spataderen in de familie hebt
- eerder trombose in het been hebt gehad
- zwanger bent geweest
- ouder wordt
- veel druk op de benen ervaart
Lang stilzitten of lang stilstaan maakt klachten vaak erger. Je kuitspieren helpen normaal om bloed omhoog te pompen. Als je weinig beweegt, werkt die pomp minder actief.
Welke klachten geven spataderen?
Niet iedereen heeft klachten. Sommige mensen vinden spataderen vooral storend om te zien. Anderen krijgen duidelijke klachten in de benen.
Veelvoorkomende klachten zijn:
- zware benen
- vermoeide benen
- jeuk rond de spatader
- kramp in de benen
- rusteloze benen
- pijn na lang staan
- vocht rond de enkels
- branderig of gespannen gevoel
- huidverkleuring bij de enkel
Klachten worden vaak erger aan het einde van de dag. Warm weer kan ze ook versterken. Veel mensen merken juist verlichting door wandelen, de benen omhoog leggen of bewegen met de enkels.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Maak een afspraak met je huisarts als je spataderen klachten geven of als je twijfelt. Wacht niet te lang bij huidveranderingen rond de enkel. Denk aan bruine verkleuring, eczeem, schilfering, wondjes of vocht. Neem ook contact op als één been plots dik, rood, warm of pijnlijk wordt. Dat past niet zomaar bij gewone spataderen. De huisarts moet dan beoordelen of er iets anders speelt.
Gebruik deze tabel als praktische richtlijn.
| Klacht of situatie | Wat doe je? |
|---|---|
| Zware of vermoeide benen aan het einde van de dag | Maak een afspraak als het vaak terugkomt |
| Jeuk, eczeem of bruine huid rond de enkel | Laat je huisarts meekijken |
| Vocht rond de enkels | Bespreek dit met je huisarts |
| Een wondje dat slecht geneest | Neem contact op |
| Plots een dik, warm of pijnlijk been | Bel dezelfde dag |
| Spataderen zonder klachten | Bespreek behandeling alleen als je ze storend vindt |
Wat kun je zelf doen bij spataderen?
Je kunt spataderen niet altijd voorkomen. Je kunt wel de druk op je benen verminderen en klachten beperken.
Beweeg regelmatig
Wandelen is een van de beste keuzes. Je kuitspieren spannen steeds aan en helpen bloed terug richting het hart. Ook fietsen, zwemmen en lichte krachttraining zijn goede opties. Probeer lang stilzitten te onderbreken. Sta elk half uur even op of beweeg je voeten op en neer.
Leg je benen af en toe omhoog
Heb je zware of vermoeide benen? Leg je benen dan 10 tot 15 minuten omhoog. Dat helpt vocht en bloed makkelijker terugstromen.
Vermijd lang stilstaan
Moet je toch lang staan? Verplaats je gewicht. Ga af en toe op je tenen staan. Maak kleine kuitbewegingen.
Draag comfortabele schoenen
Stevige schoenen helpen je goed afrollen tijdens het lopen. Dat ondersteunt de kuitspierpomp.
Let op je gewicht
Overgewicht verhoogt de druk op de aderen in je benen. Afvallen kan klachten verminderen als je te zwaar bent.
Helpen steunkousen?
Steunkousen geven druk van buitenaf. Daardoor ondersteunen ze de aderen en kan bloed makkelijker terugstromen. Ze kunnen klachten zoals zware benen en vocht verminderen. Steunkousen moeten goed passen. Te strakke of verkeerde kousen kunnen onprettig zitten. Laat ze daarom aanmeten als je ze dagelijks wilt dragen. Steunkousen halen spataderen niet weg. Ze kunnen wel klachten verminderen en soms helpen na een behandeling.
Welke behandelopties zijn er?
Een behandeling hangt af van het type spatader, je klachten en de uitslag van onderzoek. Vaak maakt de arts een echo van de aderen. Daarmee ziet de arts waar het bloed verkeerd terugstroomt.
Dichtschroeien van de spatader
Bij dichtschroeien verwarmt de arts de spatader van binnenuit. De ader sluit daarna. Het bloed zoekt vanzelf een andere route via gezonde aderen.
Deze behandeling heet ook endoveneuze thermische ablatie. Het wordt vaak gebruikt bij grotere, rechtere spataderen.
Schuimbehandeling
Bij schuimbehandeling spuit de arts een speciaal schuim in de ader. Dat irriteert de binnenkant van de ader, waardoor deze sluit. Deze methode kan geschikt zijn bij bepaalde kleinere of kronkelige spataderen.
Kleine sneetjes
Soms haalt de arts zichtbare spataderen weg via kleine sneetjes in de huid. Dit heet ambulante flebectomie. Het wordt vaak gebruikt voor oppervlakkige spataderen.
Operatie
Vroeger werden spataderen vaker gestript. Daarbij werd de ader operatief verwijderd. Tegenwoordig kiest men bij veel spataderen eerder voor minder belastende behandelingen, als dat mogelijk is.
Komen spataderen terug na behandeling?
Dat kan. Een behandelde ader blijft meestal dicht of verdwijnt, maar je kunt later nieuwe spataderen krijgen. Dat komt doordat aanleg, leeftijd, druk in de benen en leefstijl blijven meespelen. Blijf daarom bewegen, voorkom lang stilstaan en draag steunkousen als je arts dat adviseert.
Veelgestelde vragen over spataderen
Zijn spataderen gevaarlijk?
Meestal zijn spataderen niet gevaarlijk. Ze kunnen wel klachten geven. Bij huidveranderingen, vocht, pijn of wondjes moet je ze serieus nemen.
Kun je spataderen wegtrainen?
Nee, je kunt spataderen niet wegtrainen. Bewegen kan wel klachten verminderen en nieuwe druk op de benen beperken.
Mag ik sporten met spataderen?
Ja, meestal wel. Wandelen, fietsen, zwemmen en lichte krachttraining zijn vaak goed. Vermijd lang stilstaan zonder beweging.
Werken crèmes tegen spataderen?
Crèmes halen spataderen niet weg. Ze kunnen de huid soms prettiger laten voelen, maar ze lossen het probleem in de ader niet op.
Wanneer zijn steunkousen nodig?
Steunkousen kunnen helpen bij zware benen, vocht of klachten. Gebruik ze vooral op advies van je huisarts of specialist.
Conclusie
Spataderen na je 65e komen vaak voor. Ze zijn meestal niet gevaarlijk, maar ze kunnen wel klachten geven. Zware benen, jeuk, kramp, vocht en huidveranderingen zijn signalen om alert te zijn. Je kunt zelf veel doen door regelmatig te bewegen, lang stilstaan te beperken en je benen af en toe omhoog te leggen. Bij duidelijke klachten zijn er meerdere behandelopties, zoals dichtschroeien, schuimbehandeling of het verwijderen van zichtbare spataderen. Twijfel je of je spataderen behandeld moeten worden? Bespreek je klachten met je huisarts.
